İnsan muallak bir varlıktır. Arada kalır, hem de çokca. Bir tarafa doğru koşmaya niyet etse, takılır kalır ilk adımda, düşer yere. Düşüşü bazı şeyleri hatırlatır. Bu bir tezekkürdür, ama kaale almaz. Diline bile dolamadığı şeyi, kalbine indirmesi mümkün değildir. Asılı kalan şeyler arasında kalp de varsa, tarumar olmuş bir hayattan bahsetmeliyiz demektir. Kalbin asılı olması, […]
İnsanlar muhatap oldukları şeylerin onlarda meydana getirdiği tesirlerden mürekkep olarak hayatlarını devam ettirirler. Terkip edilen şeyin bünyedeki imtizacı (birleşmesi), kişinin benliğinin toplamıdır. Benin inşası, farkında olunsun yahut olunmasın hayatın câri olan deveranlarının arasında vukû bulmaktadır. Hayat devam etmekte, zaman akmakta, insan hareket halinde yâni yolda iken “ol”maktadır. Bu oluşu kimisi ekzistansiyalist[1] (varoluşcu) bir şekilde, kimi […]
İnsan teklerinin bir araya gelerek temel sabitelerini ittifakla örgüleştirdikleri peşi sıra ise cem olmuş bir his ile mütecanis bir havaya büründükleri zaman ortaya millet olma şuuru çıkacaktır. Millet olmak, korunulmaya layık bir şeylerin varlığını ikrar etmek, bu şeylerin etrafında müttefiklerle beraber her bir insanın mücadele etmesi manasındadır. Toprak parçaları, taş yığınları ve diğer müşahhas şeylerin […]
“Ne içindeyim zamanın Ne de büsbütün dışında Yekpâre, geniş bir anın Parçalanmaz akışında” Tanpınar meşhur şiirinde böyle terennüm ediyor içinde bulunduğu hâl-i pür melâli. Zaman insanın ona verdiği anlam ve bu anlam etrafında ördüğü hayatı nispetinde tamam oluyor. Zamanı geçiren de yaşayan da sonunda bu daireyi itmama erdiriyor. Kiminin dairesi kemmi planda daha kısa iken […]
İnsanın hayatı boyunca duyduğu ıstıraplar, onu bu ıstırabın “neye yönelik” olduğu keyfiyetince terbiye eder. Sathî olandan kaçışın başladığı an ıstıraba adım atıldığı andır. Bu andan itibaren zamanın geçiştirilmesinden çok yaşanması ile ilgilenilir. Zaman artık öldürülecek bir şey değil, kendisine ruh üflenecek bir imkana dönüşür. Bu imkan zamanın üstüne bir davetin de habercisidir. Zamanı anlamak, zaman-üstüne […]
Kadim dünyada insan tanımlarından birisi de “el insânu hayvânun nâtıkun”dur. İnsanı diğer canlı varlıklardan ayıran hususiyetin nutk olduğunun altının çizildiği bu tanım bizi “nutk” kelimesi üzerine eğilmeye götürmektedir. “Nutk” kelimesi bir yanıyla konuşmayı diğer yanıyla düşünme faaliyetini içerir. Bu tanıma göre insan konuşabilmesi ve düşünebilmesi yoluyla farkını ortaya koyar. Bu farkın tefrikine ererek hareket edenler […]
İlim, İslam düşüncesinde anlamlandırıldığı haliyle bir şeyin hakikatini bilmekten ibarettir. Bir şeyin hakikati ile o şeyin bulunduğu zaman ve mekan sarmalındaki “gerçekliği” aynı şey değildir. Vâkıalar (gerçeklikler) “olması gereken”in değil içinde yaşanılan zamanın yansımalarıdır. Bu yansımalar çoğu kez “olması gereken”in uzağındadır. Zamanın seyr-ü seferinde ideal olana duyulan hasretin senfonisidir ki gerçekliği değiştirme imkanının sağlayıcısıdır. Bu […]
İnsanoğlunun tüm yapıp etmelerini kuşatıcı bir şey varsa bu ahlaktan başka bir şey olmasa gerektir. Zira iyi ve kötü sarkacına denk düşmesi muhtemel ne varsa bu “ahlak”ın da meselesi olarak tezahür edecektir. Bu tezahürde ahlakın dayandığı mesnede göre eşya anlamını bulacak, fert mevcudiyetini bu yolla sağlayabilecektir. Her şeyden önce dile getirmek gerekir ki esasen ahlak […]
Hazreti Ali’nin “ İlim bir nokta idi, cahiller onu çoğalttı” sözü bugünün dünyasında verilerin insanların zihinlerine boca edildiği bir vasatta, üzerinde hayli durulması gereken bir sözdür. Zira pek çok insan zamanın ilerlemesi, teknolojik aletlerin gelişimi dolayısıyla insanın bilgiyle olan irtibatında da bir kuvvet, fazlalık meydana geldiğine inanarak hayatlarını devam ettirmekte, işlerini bu yoldan yürütmektedir. Kendilerini […]
Beni bilmek esasen ötekini bilmektir. Kendini bilmeyenin ötekini bilişi kendinden bir biliş değil, yamalı bohça misali bozulmaya her an müsait, çarpık bir zandan ibarettir. Ötekinin çapını tayin etmek kendi çapını tayinin peşi vukû bulduğu takdirde anlamlıdır. “Ben kimim” sorusuna verilecek cevapların yekunu “o kim” sorusunun hakikiliğini ve sübutunu belirleyicidir. Bugün insanlar kendiliklerinin başkalarının boyunduruğu altında […]